Frank Lisciandro vertelt over de gedichten van zijn vriend Jim Morrison

Frank Lisciandro, fotograaf, filmmaker, schrijver en muziekjournalist heeft de taak op zich genomen om de poëzie van zijn vriend Jim Morrison meer bekendheid te geven.

Jim Morrison, bekend als zanger van The Doors, was naast rockster en icoon van een generatie, ook dichter. Van zijn dichterschap zijn velen niet op de hoogte, van zijn rebelschap destemeer. Toch schreef Jim op zijn veertiende al het gedicht Horse Latitudes. Het gedicht werd later opgenomen door The Doors voor het album Strange Days.

Ik spreek Frank via Skype en we praten over wat en hoe belangrijk poëzie voor Jim Morrison was. Wat mij opvalt is dat hier oprecht een integere man zit, die echt alles doet om de droom van zijn veel te vroeg overleden vriend waar te maken. 

Frank Lisciandro (sp)
Frank Lisciandro, zelfportret ©Frank Lisciandro

Hoi Frank, speelde poëzie een grote rol in Jims leven?


Eerlijk gezegd weten we niet hoe groot de rol van poëzie in zijn leven was. Wat we wel weten, is dat hijzelf drie dichtbundels heeft geschreven en uitgebracht: The Lords, The New Creatures en An American Prayer. Hij bekostigde het zelf en heeft het allemaal zelf geregeld. Maar een paar mensen wisten dat hij hiermee bezig was. We waren dan ook allemaal erg verrast toen hij met deze boeken aankwam. We wisten natuurlijk wel dat hij poëzie schreef, niet hoe serieus dat was.

Uiteindelijk heeft de uitgeverij Simon & Schuster zijn bundels The Lords en The New Creatures als één bundel uitgebracht.


En daar was hij heel erg blij mee. Meer dan met wat dan ook. Zijn droom was, natuurlijk, om een gepubliceerde dichter bij een uitgeverij te zijn. Iedereen kan zijn of haar eigen gedichten uitbrengen, maar bij een echte uitgeverij een bundel uitbrengen geeft erkenning aan je werk. Helemaal als een grote uitgeverij als Simon & Schuster je vraagt of zij jouw gedichten mogen publiceren. Dat was zijn droom sinds zijn veertiende.

New Creatures(front)©Lisciandro
The New Creatures ©Frank Lisciandro

Heeft hij daar nog een feestje voor gegeven?


Nee, hij heeft er nooit over opgeschept. Ook niet over rockicoon zijn. Jim was een hele normale jongen die door de straten van Los Angeles liep. Hij was heel nederig, maar blij was hij zeker.

Jim hield van poëzie, omdat het je volgens hem overal naartoe kan brengen, het alles kan betekenen

Wat was poëzie voor Jim?


Jim hield van poëzie, omdat het je volgens hem overal naartoe kan brengen, het alles kan betekenen. Hij zag poëzie als iets abstracts. Iets waar iedereen zijn of haar eigen betekenis aan kan geven.

Schreef Jim weleens poëzie in jouw bijzijn?


Nooit. Ik heb hem echt nooit iets op papier zien zetten, niet eens een aantekening. Volgens mij schreef hij alleen wanneer hij alleen was. Poëzie heeft toch een bepaalde aandacht en concentratie nodig.

Kun je vertellen wie zijn favoriete dichters waren en door welke hij geïnspireerd werd?


Niet met zekerheid. Jim en ik praatten nooit over poëzie. Ik weet dat Michael McClure een goede vriend van hem was. Ik ga er een beetje vanuit dat hij Michaels poëzie goed vond. Hij bewonderde de Beat poets. Geïnspireerd werd hij door Lord Byron, Hart Crane en W.B. Yeats. Maar, dat haal ik uit zijn gedichten. Dat heeft hij nooit tegen mij gezegd.

Jim Morrison mural, Los Angeles ©Mark Boninsegna
Jim Morrison mural, Los Angeles ©Mark Boninsegna

De dichter Arthur Rimbaud probeerde een visionair te zijn door deregulering van het brein. Drank en drugs helpen daar goed bij. Jim gebruikte ook drank en drugs, probeerde hij een visionair te worden?


Jim leefde in een tijd waar de wereld aan het veranderen was. Dat riep veel vragen bij iedereen op en om antwoorden te krijgen, gebruikten heel veel mensen psychedelica. Timothy Leary, hoogleraar psychologie in Harvard dacht zelfs dat in psychedelica antwoorden gevonden konden worden. Daarbij, The Beatles gebruikten het ook en iedereen werd in die tijd geïnspireerd door The Beatles. Ik weet niet of Jim het gebruikte om visie te vinden in zijn poëzie, maar zeker wel om bepaalde vragen te beantwoorden.

Jim rookte ook geen marihuana, want dat maakte hem paranoïde

Welke vragen waren dat?


De reden van het leven. Hij probeerde het onderbewuste te verruimen. Psychedelica kan de vijf zintuigen door elkaar mixen. Je kan opeens geluid proeven, kleuren ruiken, dat soort dingen. Het onderbewuste werd dus verruimd en het universum werd een geheel. Alles werd met elkaar verbonden. Het bracht ons naar een bestemming waar geen paspoort nodig was.

Gebruikte Jim veel psychedelica?


Van wat hij ons vertelde, heel veel. In een notitieboek schreef hij op: LSD tried to make a spiritual disciple out of me. Uiteindelijk heeft hij dat achter zich gelaten. Jim rookte ook geen marihuana, want dat maakte hem paranoïde. Dat vond hij helemaal niks. De drugs die hij het beste bij hem vond passen, was alcohol. Zoals vele dichters.

Jim was een persoon die begreep dat de kwaliteit van een kunstvorm oneindig is

Denk je dat Jim tevreden was over zijn poëzie?


Nee, hij was een persoon die begreep dat de kwaliteit van een kunstvorm oneindig is. Hij had het gevoel dat hij doorlopend aan het groeien was, aan het leren, er iedere keer een beetje beter in worden. Tevreden was hij dus niet. Het kon altijd beter.

Was hij in de eerste plaats een dichter, of een zanger van een rockgroep?


Ik denk dat hij altijd een dichter wilde zijn. Toen The Doors net begonnen, heeft hij er heel veel energie in gestoken om een zanger te zijn, omdat hij van The Doors een succes wilde maken. Hij vond het erg handig om een rockzanger te zijn, omdat hij dan in de gelegenheid was om ook zijn poëzie voor te dragen aan een groot publiek.

Waren zijn songteksten ook een soort van gedichten?


Er zijn nummers waarin hij stukjes poëzie van hemzelf gebruikte en er zijn nummers waarin hij meer in de vorm van een songtekst schreef. Hij haalde ook weleens een paar zinnen uit een gedicht en schreef daar dan weer een songtekst omheen. Zoals L.A. Woman, daar staan stukjes uit gedichten in.

L.A. Woman is een geweldig nummer, weet je ook wie, of wat Jim bedoelde met de L.A. Woman?


Ik denk dat de L.A. Woman de stad Los Angeles is. Het gaat over een liefdesaffaire met de stad Los Angeles. Het was de eerste echte grote stad die hij kon ontdekken, van wie hij kon genieten. Hij gebruikte een metafoor van een vrouw om de stad te symboliseren. Als hij zingt “I see your hair is burning”, gaat het over de branden in Los Angeles. In de zomer is namelijk al de vegetatie kurkdroog en zijn er veel branden op de heuvels rondom L.A.

Gaf Jim zelf ook weleens voordrachten?

Ja, hij heeft verschillende voordrachten gegeven. Hij heeft een of twee voordrachten gegeven met Michael McClure. Ik herinner me ook een voordracht met een hele groep dichters in Los Angeles. Dat was bij een benefiet voor de schrijver Norman Mailer, die burgemeester van New York wilde worden. Daar werd ook de film Feast of Friends vertoond, een documentaire gemaakt over The Doors, door The Doors.

Bezocht hij ook weleens voordrachten van andere dichters?

Jim was in 1969 uitgenodigd als spreker op het Creative Arts Conference in San Diego. Hij was daar als filmmaker, niet als dichter. De conferentie duurde elf dagen en Jim hoefde alleen op de eerste dag te spreken. Op een andere dag zouden een aantal Beat poets spreken en dichten. Daar is hij voor gebleven en is hij heengegaan.

Er is een verhaal dat Jim in San Francisco de Beat poet Lawrence Ferlinghetti tegenkwam, maar dat hij zo verlegen was, dat hij zich niet aan Ferlinghetti voor durfde te stellen.


Ik weet dat, toen hij ongeveer 13 jaar jong was, en hij in Oakland woonde, vaak naar de City Lights Bookstore van Ferlinghetti in San Francisco ging. Jim ging daarheen om de Beat poets te lezen. Hij had niet genoeg geld om de boeken te kopen, dus ging hij ze in City Lights lezen. Het zou dus goed mogelijk zijn dat hij hem daar is tegengekomen. Of het verhaal klopt, dat hij te verlegen was om zichzelf voor te stellen, kan ik niet bevestigen. Jim was wel een verlegen persoon, dus het zou kunnen. Hij durfde het ook niet bij Elvis.

Hij was te verlegen om Elvis te ontmoeten

Jim Morrison durfde geen handje te geven aan Elvis Presley?


We hadden kaartjes voor een concert van Elvis in Miami. Het was 1970 en Jim was toen al heel erg beroemd. Na de show, wilden we nog even backstage naar Elvis gaan, maar Jim wilde het niet. Hij was te verlegen om Elvis te ontmoeten.

Je zou dat niet verwachten bij een man die op het podium kon schreeuwen en dansen alsof hij bezeten was.


Je moet niet vergeten dat Jim, net als ik, theater en film gestudeerd heeft op UCLA. Daar leer je acteren en over podiumkunsten. Wanneer hij het podium opliep werd hij iemand anders. Op dat moment was hij niet Jim Morrison meer. Hij werd een personage. Een personage als, bijvoorbeeld, The Lizard King. Mensen vergeten vaak dat een rock ’n roll concert, niets verschilt met een theatervoorstelling. Er wordt geacteerd.

Zijn poëzie is erg sterk, erg beeldend, veeleisend en soms zelfs schreeuwerig. In het echte leven was hij dat allemaal niet.

Was zijn personage tijdens een show een groot verschil met hoe hij in het echt was?


Het was een verschrikkelijk groot verschil! Op het podium schreeuwde hij naar mensen, hij danste, hij liet zich vallen op de grond, gebruikte wilde handgebaren, niets van dat alles heb ik hem zien doen als hij niet op het podium stond. Hij was echt compleet iemand anders. Zelfs zijn gezichtsuitdrukkingen verschilden gigantisch.

Was zijn poëzie ook een personage?


Ook daar zit verschil. Hij schreef wel over zijn leven in zijn gedichten, maar zijn poëzie is erg sterk, erg beeldend, veeleisend en soms zelfs schreeuwerig. In het echte leven was hij dat allemaal niet. Hij was erg stil en praatte ook erg zachtjes. Een personage was het niet, meer een andere vorm van zichzelf uitten.

Je hebt zelf een aantal dichtbundels met nooit eerder uitgebrachte gedichten van Jim Morrison samengesteld.


Ja, Wilderness en The American Night. Ik ben, samen met mijn toenmalige vrouw, Kathy (Red. Kathy werkte als secretaresse op het kantoor van The Doors), na Jims dood, door de nabestaanden van Jim Morrison en zijn vriendin Pamela Courson, die de auteursrechten bezitten, gevraagd om een aantal ongepubliceerde gedichten bij elkaar te zoeken voor nieuwe publicaties. We hebben geprobeerd om Jim ook een beetje als dichter geaccepteerd te krijgen. Wat, denk ik, ook wel gelukt is.

Heb je zelf een favoriet gedicht van Jim?


Ik denk het gedicht An American Prayer. Dat gedicht behandelt zoveel verschillende onderwerpen dat het mij het meest pleziert om te lezen. Verder vind ik Ode to L.A. While Thinking of Brian Jones, Deceased een geweldig gedicht. En dan volgen er nog vele meer waar ik plezier aan beleef.

Het gedicht Ode to L.A. While Thinking of Brian Jones, Deceased lijkt bijna wel een profetisch gedicht. Hoe zie jij dat?


Vergeet niet dat Jim dat gedicht twee jaar voor zijn dood geschreven heeft. In dat gedicht zitten een aantal vreemde toevalligheden. Beiden zijn ze gestorven in water, tenminste, we denken dat Jim is gestorven in water, in bad. Beiden zijn twee jaar na elkaar op 3 juli overleden op hun 27ste, beiden waren rock ’n roll-sterren, er zijn veel overlappende gelijkenissen. Ik denk niet dat Jim zijn eigen dood aan het voorspellen was. Ik denk dat hij beschreef wat er gebeurd met mensen als zij beroemd worden. Jims poëzie is een werk in uitvoering. Als we het gedicht lezen, dan werken we aan het gedicht. Op dat moment zijn we de nieuwe schepper van het gedicht. Je moet het zien alsof tussen de dichter en de lezer, het gedicht op papier dus, het gelijkteken staat. Voor mij is het dus moeilijk te zeggen wat dat gedicht betekent. Ik heb mijn eigen intieme gedachten over zijn poëzie en ten tweede wil ik dus niet het effect van een gedicht voor iemand anders verpesten. Iedereen kan zijn of haar eigen betekenis van het gedicht hebben.

Ode To L.A. While Thinking of Brian Jones, Deceased
Ode to L.A. While Thinking of Brian Jones, Deceased ©James Douglas Morrison

Dit gedicht heeft Jim ook uit laten delen voorafgaand van een concert van The Doors. Weinig mensen namen de moeite om het mee te nemen en gooiden het op de grond, hoe voelde Jim zich daarover?


Ik denk dat het hetzelfde is als Jim die een gedicht schrijft. Als hij een gedicht geschreven had, stuurde hij het naar, bijvoorbeeld, een klein magazine. Die publiceerde dat dan in hun magazine. Vanaf dat moment kon hij het gedicht een beetje loslaten. Hij schreef het gedicht, heeft het voor het publiek voorgedragen en zorgde ervoor dat op iedere stoel van het theater het gedicht geplaatst werd. Dus, iedereen die naar het concert ging, had een exemplaar, sommigen stopte het in hun tas, anderen vouwden er vliegtuigjes van en weer anderen lieten het gewoon liggen. Er bestaan er nu nog maar zeer weinig van.

Op Jims 27ste verjaardag heeft hij wat poëzie van hemzelf opgenomen. Weet jij wat hij daarmee wilde doen?


Ja, ik en Kathy waren daarbij. Jim had een contract met Electra Records voor een poëziealbum getekend. Hij had al eerder wat gedichten opgenomen in de Electra Studios en had nu een paar nieuwe en wat herschreven gedichten. Dat wilde hij opnemen, zodat wanneer hij het album ging maken, hij alvast wat opgenomen materiaal had.

Hoe was de sfeer tijdens de opnames?


Het was zijn verjaardag, dus er was wel een feestelijke stemming. De weinigen die er waren, waren blij dat ze uitgenodigd waren. Blij, om deel uit te maken van de viering en blij om Jims poëzie te horen. Jim was ook in een zeer goede bui. We hadden gewoon veel plezier.

Jim wilde dat mensen zijn dichterschap los zagen van The Doors

Zou dit album alleen met Jim zijn of ook met The Doors?


Alleen Jim. The Doors zouden geen deel uitmaken van dit album. Jim wilde over dit album volledige zeggenschap hebben. Het zou alleen Jim worden, met misschien een contrabas en wat geluidseffecten. Maar de bedoeling was om zoveel mogelijk alleen zijn stem te horen. Geen muziek.

Na het overlijden van Jim, hebben The Doors onder deze opgenomen gedichten van Jim toch hun muziek gezet. Zou hij daar dan wel blij mee geweest zijn?


Nee, Jim wilde een album met zijn poëzie zonder The Doors. Hij wilde een duidelijke scheiding maken tussen Jim Morrison: dichter en Jim Morrison: lid van The Doors. Hij wilde dat mensen zijn dichterschap zagen los van The Doors. Daarom heeft hij aan Elektra Records voorgesteld om een poëziealbum te maken zonder The Doors. Hij wilde niet dat rock ’n roll op het album terechtkwam. Maar, uiteindelijk was dat de enige manier om het album voor Elektra Records uit te laten komen. Zij wilden op de hoes The Doors hebben staan. Ik weet niet meer precies wat de exacte intentie was, maar de reden zou heel goed mogelijk geld geweest kunnen zijn. Van Elektra Records en The Doors.

Zijn er nog opnames achtergebleven en zou je daar nog wat mee willen doen?


Ik wil er altijd wat mee doen, maar ik heb niet de auteursrechten erop. Ik moet hun dus overtuigen dat de opnames opgenomen op zijn laatste verjaardag in 1970, uitgebracht moeten worden op de een of andere manier. Er zijn ook nog ongepubliceerde gedichten en zijn film HWY is ook nog steeds niet officieel uitgebracht. De nalatenschap van Jim Morrison beweegt zich langzaam voort. Waarom, dat weet ik niet. Het gaat moeizaam.

Je zegt dat er nog ongepubliceerde gedichten zijn. Was Jim aan een dichtbundel aan het werken?


Ja, in zijn notitieboeken en dagboeken heeft hij bepaalde gedichten omlijnt en opgeschreven hoe en in welke vorm zijn nieuwe dichtbundel eruit moest komen te zien.

Wordt dat ooit nog uitgebracht?


Momenteel ben ik bezig met The Collected Writings of Jim Morrison, een boek met Jims gedichten en ongebruikte songteksten erin. Hopelijk komt dat volgend jaar uit in Amerika op 8 december, de dag dat Jim 75 jaar zou worden.

Je hebt afgelopen zomer op het Genoa International Poetry Festival gedichten van Jim voorgedragen. Ben je van plan dit vaker te doen?


Dat hoop ik wel. Het Poetry International Festival in Rotterdam zou geweldig zijn. Jim en zijn poëzie verdienen het om gehoord te worden.

Er is een mogelijkheid, dat Jim gestorven is aan astma medicatie in combinatie met alcohol

We hebben het eerder al even over Jims dood gehad. Er gaan veel verhalen daarover rond. Wat denk jij wat er gebeurd is?


Voor mijn boek Jim Morrison: Friends Gathered Together waarin ik vrienden van Jim vraag naar hun herinneringen met hem, proberen Michael McClure en ik daarachter te komen. Wat een mogelijkheid zou kunnen zijn van wat er gebeurd is, is dat Jim gestorven is aan astma medicatie in combinatie met alcohol. Het medicijn dat Jim gebruikte is ondertussen van de markt gehaald, omdat een bijwerking ervan hartfalen is. Het is een mogelijkheid. Maar de realiteit is dat we het gewoon niet weten.

Advertenties